15 jaar AQUON: van laboratorium naar strategische partner in de waterketen

Toen AQUON in 2011 werd opgericht, was het doel helder: de laboratoriumactiviteiten van meerdere waterschappen bundelen in één organisatie om versnippering tegen te gaan en kennisontwikkeling te stimuleren. Vijftien jaar later is AQUON veel meer dan een laboratorium alleen. De fusie van vier laboratoria is uitgegroeid tot een organisatie die voor negen waterschappen werkt en een belangrijke positie inneemt binnen het Nederlandse wateronderzoek. Een kennispartner die samen met waterschappen werkt aan de wateropgaven van vandaag én morgen. En dat begon vanuit een bijzondere gedachte: De deelnemende waterschappen besloten niet alleen samen te werken, maar gezamenlijk eigenaar te worden van hun eigen laboratoriumorganisatie.

Een unieke positie

"Eigenlijk zijn wij geen externe leverancier," vertelt Eppe Nieuwenhuis, Regisseur Vraagontwikkeling en Advies en vanaf de start betrokken bij AQUON. "Wij zijn een organisatie van en voor de waterschappen."  Dat maakt AQUON anders dan veel andere laboratoria. De waterschappen zijn namelijk tegelijkertijd opdrachtgever én eigenaar. Ze kopen onderzoek in, maar bepalen ook gezamenlijk de koers van de organisatie. Die constructie biedt grote voordelen. AQUON kan zich daardoor volledig richten op de maatschappelijke bijdrage, zonder commerciële belangen. Tegelijkertijd vraagt zo'n samenwerking ook om duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden.

Samen groeien

In de eerste jaren lag de focus vooral op het samenbrengen van de vier laboratoriumorganisaties tot één geheel. Maar al snel ontstond een bredere vraag: wat willen de waterschappen nu eigenlijk met dat gezamenlijke laboratorium? Wat is belangrijk, welke kant gaan we op? Die vraag leidde tot een belangrijke ontwikkeling. Waar AQUON aanvankelijk vooral werd gezien als uitvoerder van analyses, groeide de organisatie steeds meer uit tot partner in de gehele kennis- en informatieketen.

"Waterschappen kwamen in de beginperiode vooral met een meetvraag," vertelt Nieuwenhuis. "Inmiddels denken we veel vaker samen na over de vraag achter die vraag. Wat wil je eigenlijk weten? Welke informatie heb je nodig? En hoe richt je daar een goed meetprogramma voor in?" Die ontwikkeling zorgt ervoor dat AQUON sinds een aantal jaren steeds eerder betrokken raakt bij nieuwe vraagstukken rondom waterkwaliteit, monitoring en onderzoek.

Van opdrachtgever naar mede-eigenaar

Een belangrijk moment in die ontwikkeling was de evaluatie die enkele jaren na de oprichting plaatsvond. Daaruit bleek dat de samenwerking nog sterker kon worden wanneer opdrachtgeverschap en eigenaarschap beter van elkaar werden onderscheiden. Jeen Bouma, directeur van AQUON: “De waterschappen waren gewend om naar AQUON te kijken als leverancier van analyses. Maar als eigenaar hebben zij ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de organisatie. Die inzichten vormden de basis voor een verdere professionalisering van de governance. Er kwamen duidelijke overlegstructuren waarin opdrachtgevers en eigenaren ieder hun eigen rol kregen.”

Daardoor ontstond meer helderheid over besluitvorming, innovatie en strategische ontwikkeling. "Vanaf dat moment gingen we elkaar steeds meer zien als partners in dezelfde keten," aldus Nieuwenhuis. "Dat heeft veel rust gebracht en vooral veel vertrouwen."

Meer dan meten

Dat vertrouwen is zichtbaar in de ontwikkeling die AQUON sindsdien heeft doorgemaakt. De organisatie groeide niet alleen in omvang, maar ook in kennis en dienstverlening. Nieuwe technieken zoals sensormonitoring en eDNA-onderzoek vonden hun weg naar de praktijk. Daarnaast werd AQUON steeds vaker betrokken bij het ontwikkelen van monitoringsstrategieën en onderzoeksprogramma's. Een logische ontwikkeling volgens Bouma: “Waterbeheer wordt steeds complexer en vraagt om steeds meer specialistische kennis. Dan gaat het niet alleen om het uitvoeren van analyses," zegt hij. "De kracht zit juist in het combineren van kennis, ervaring en data om samen betere keuzes te maken." 

Een stevige basis voor de toekomst

Vijftien jaar na de oprichting staat er een organisatie die stevig verankerd is in de watersector. Een organisatie die voortkomt uit samenwerking en die nog altijd draait op dezelfde gedachte als in 2011: samen weet je meer, kun je meer en bereik je meer.

Juist de combinatie van eigenaarschap, opdrachtgeverschap en gezamenlijke kennisontwikkeling maakt AQUON bijzonder. Of zoals Bouma het samenvat: "We zijn niet zomaar een laboratorium. We zijn onderdeel van dezelfde wateropgave." En misschien is dat wel de belangrijkste ontwikkeling van de afgelopen vijftien jaar.