De uitzoekers van AQUON brengen één voor één alle waterorganismen in beeld

Het is lente en overal bruist het van het leven. Ook in sloten, vaarten en plassen krioelt het van de larfjes en de jonge beestjes. AQUON neemt in deze periode namens de waterschappen op diverse plekken monsters van dat waterleven, om te bepalen hoe het ervoor staat met de waterkwaliteit.   

Van sloot naar laboratorium 

Op de monsterlocaties worden de meestvoorkomende habitats bemonsterd. Met een schepnet van 0,5 mm wordt op drie plekken 5 meter of 10 meter geschept. De monsternemers nemen een monster aan de waterkant, waar veel vegetatie en macrofauna te vinden is, in het open water en van de bodem. Afgelopen weken werden er onder meer monsters genomen aan de Gaagweg in het gebied van Hoogheemraadschap Delfland en in de Waterleidingduinen, in het gebied van Hoogheemraadschap van Rijnland. Alle monsters zijn vooraf al nauwkeuring gelabeld en worden na afloop naar het laboratorium in Houten overgebracht.   

Uitzoekers aan het werk 

Terug op het lab worden de monsters onder handen genomen door een team van “uitzoekers”. Elk jaar stelt AQUON een team samen van starters op de arbeidsmarkt die drie maanden lang een eerste schifting doen van de watermonsters. Deze jonge professionals hebben een achtergrond in bijvoorbeeld milieukunde, toegepaste biologie of marine science en verdiepen zich, terwijl ze zich oriënteren op de arbeidsmarkt, een kwartaal lang in het onderwaterleven.  

Met een pincet achter beestjes aan 

Elke emmer wordt door de uitzoekers eerst uitgespoeld met een dubbele zeef, zodat alle prut uit het monster is verwijderd. Wat achterblijft in de grove of fijne zeef wordt in een doorzichtige bak geplaatst en dan kan het selecteren beginnen. Met een pincet worden alle larfjes, wantsen, slakjes, kreeftjes en garnaaltjes opgepikt en in een apart buisje (gevuld met ethanol) gezet. De uitzoekers selecteren families bij elkaar. Dus kreeftjes bij kreeftjes, muggenlarven bij muggenlarven, et cetera. Dat is een inspannende klus, vertelt Sam Hamersma, een van de uitzoekers. ‘Sommige beestjes zijn zo minuscuul dat ze amper te zien zijn, terwijl anderen zich razendsnel door de bak verplaatsen. Dan moet je er met je pincet achteraan, dat lijkt soms wel een videogame.’  

Waterkwaliteit per habitat in beeld 

Als elk buisje 50 of 100 exemplaren bevat (afhankelijk van de soort), is het monster compleet. Die 50 of 100 exemplaren garanderen dat er van elke soort ten minste één exemplaar in het buisje te vinden is. Er bestaan namelijk wel tientallen soorten juffenlarven en wantsen. Eind juni is het werk van de uitzoekers gedaan. Vanaf 1 juli pakken de hydrologen van AQUON de monsters erbij en determineren ze elk buisje tot in detail. Dan kunnen ze ook vaststellen hoe het precies met de waterkwaliteit van een bepaalde habitat gesteld is. Jason Storm, een van de uitzoekers vertelt: ‘Veel verschillende families en soorten betekent vaak dat het met de biodiversiteit wel goed zit op die plek. Maar in kanalen en vaarten is het af en toe droevig gestemd met de waterkwaliteit. Daar treffen we soms alleen muggenlarven en wantsen aan. Daarom is dit werk belangrijk. Met de waterkwaliteit per habitat nauwkeurig in beeld, weten de waterschappen waar de biodiversiteit onder druk staat en kunnen ze gericht maatregelen nemen.’  

Dromen over beestjes 

Yente Kuperus heeft net een traineeship bij Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden afgerond. ‘Dat was soms, net als de studie toegepaste biologie, best theoretisch. Sommige dagen zat ik alleen maar achter de computer analyses te maken. Dan is dit echt heel ander werk. Het is leuk, lekker praktisch en heel erg leerzaam. Soms treffen we een bijzondere soort aan die je alleen uit de boeken kent. Als je die dan in de bak hebt, is dat wel even een leuk moment. Die leggen we onder de microscoop en de senior onderzoekers van AQUON weten dan precies welke soort het is en kunnen er veel over vertellen. Maar het is ook intensief werk. Je zit de hele tijd heel ingespannen te zoeken naar de soorten in de bak. Af en toe zie ik ’s nachts nog beestjes dwarrelen in mijn dromen.’  

Dromen of niet, de uitzoekers werken nog even door. Op zoek naar slijkgarnalen, vlokkreeftjes, muggenlarven, zwemwantsen, jufferlarven, de grote poolslak, de tuimelaar en vele anderen.